W dniu 18 czerwca 2026 r. osiemnaście czołowych organizacji społecznych i dziennikarskich wystosowało oficjalny apel do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Karola Nawrockiego. Sygnatariusze, w tym wspierająca naszą redakcję Sieć Obywatelska Watchdog Polska, domagają się niezwłocznego podpisania ustawy o szczególnych środkach ochrony osób uczestniczących w debacie publicznej. Dokument ten został przyjęty przez Sejm 29 maja 2026 r. (druk sejmowy nr 2488).

Dla naszej redakcji oraz mieszkańców Grudziądza jest to informacja o znaczeniu fundamentalnym. Jak doskonale wiecie, mierzymy się obecnie z kuriozalnym pozwem wytoczonym nam przez Prezydenta Grudziądza, który domaga się usunięcia naszych artykułów i nałożenia rocznego zakazu krytyki jego działań. To książkowy przykład mechanizmu, przed którym ma chronić nowa ustawa.

::news{"type":"see-also","item":"101891"}

Czym jest SLAPP i dlaczego sam proces jest karą?

Nowe prawo wymierzone jest w tzw. SLAPP-y (z ang. Strategic Lawsuits Against Public Participation). Są to strategiczne postępowania sądowe, których nadrzędnym celem wcale nie jest rozstrzygnięcie rzeczywistego sporu prawnego, lecz uciszenie, zastraszenie i wywołanie efektu mrożącego wobec krytyków.

Dla wielu ofiar takich działań już sam wytoczony proces staje się dotkliwą karą. Konieczność ponoszenia kosztów obsługi prawnej, widmo wieloletnich postępowań sądowych, groźba horrendalnych roszczeń finansowych oraz ryzyko osobistej odpowiedzialności mają za zadanie zniechęcić do dalszej aktywności publicznej. Jak słusznie zauważają autorzy apelu, w małych społecznościach lokalnych jeden taki pozew potrafi skutecznie uciszyć nie tylko konkretnego dziennikarza czy redakcję, ale całe lokalne środowisko. Dokładnie ten mechanizm presji próbuje zastosować wobec nas grudziądzki Ratusz.

Kogo chroni ustawa?

Sygnatariusze apelu podkreślają z całą mocą, że nowa ustawa nie ma absolutnie żadnej barwy politycznej i nie służy faworyzowaniu jednej strony sporu. Jej zadaniem jest ochrona wszystkich, którzy mają odwagę zabierać głos w sprawach publicznych. Przepisy te osłonią dziennikarzy, aktywistów, lokalnych watchdogów, artystów, naukowców, sygnalistów, a także zwykłych mieszkańców angażujących się w życie swojej małej ojczyzny. Chronią również osoby pełniące funkcje publiczne, o ile same padają ofiarą nękania prawnego w debacie.

Co dokładnie wprowadzą nowe przepisy?

Zgodnie z treścią apelu, ustawa wyposaża sądy w potężne narzędzia do walki z cenzurą prewencyjną:

• Szeroka definicja debaty publicznej: Ochrona obejmie działalność dziennikarską, społeczną, obywatelską, strażniczą, naukową i artystyczną w sprawach budzących uzasadnione zainteresowanie opinii publicznej.
• Kaucja dla cenzorów: Sąd zyska uprawnienie do nałożenia na powoda obowiązku wpłaty kaucji na zabezpieczenie kosztów procesu, jeżeli pozwany uprawdopodobni, że pozew ma na celu jedynie stłumienie debaty lub szykanowanie.
• Kryteria rozpoznawania SLAPP-ów: Ustawa daje sądom wytyczne pozwalające ocenić rzeczywisty cel pozwu. Wskazuje m.in. na nieproporcjonalność roszczeń, działanie w złej wierze, wykorzystywanie przewagi finansowej (np. publicznych pieniędzy przeciwko lokalnemu portalowi) oraz pozywanie osób fizycznych zamiast podmiotów, w ramach których działały.
• Szybkie oddalanie bezzasadnych pozwów: Mechanizm ten pozwoli na błyskawiczne odrzucenie powództwa, ponieważ w sprawach SLAPP to właśnie uciekający czas i trwający latami proces są głównym narzędziem represji.
• Sankcje za nadużycia: Sąd będzie mógł ukarać powoda grzywną oraz nałożyć obowiązek publikacji sentencji wyroku na jego własny koszt.
• Wzmocniona ochrona kosztowa: Ofiary SLAPP-ów otrzymają gwarancję zwrotu rzeczywistych kosztów zastępstwa procesowego.
• Wsparcie organizacji pozarządowych: Umożliwienie NGO udziału w postępowaniach lub przedstawiania opinii, by ukazać sądowi szerszy, społeczny kontekst sporu.

Wolność słowa nie może oznaczać finansowego wyniszczenia

Jak słusznie argumentują organizacje w liście do Prezydenta RP, państwo traci kluczowy mechanizm demokratycznej samoobrony, gdy lokalne media i dziennikarze, którzy jako pierwsi ujawniają korupcję czy nadużycia władzy, są uciszani pozwami. Nowe prawo w żadnym stopniu nie ogranicza prawa do sądu. Pozwala ono jednak precyzyjnie odróżnić rzeczywiste spory prawne od postępowań nastawionych na wyczerpanie, zastraszenie i finansowe zniszczenie przeciwnika.

Wśród 18 sygnatariuszy apelu znalazły się najważniejsze instytucje w kraju, m.in. Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Centrum Wolności Monitoringu Prasy, Fundacja Batorego, Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich oraz Sieć Obywatelska Watchdog Polska.

Z zapartym tchem czekamy na podpis Prezydenta RP. W Grudziądzu nie damy się uciszyć. Prawda o działaniach lokalnej władzy ujrzy światło dzienne, niezależnie od tego, ile pozwów trafi jeszcze na nasze biurko!