Krótsze kolejki do orzeczników, nowe zasady kontroli zwolnień i pielęgniarki z uprawnieniami do orzekania. Rządowa nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wprowadza szereg zmian, które odczują zarówno chorzy, jak i lekarze. Sprawdzamy, na czym polegają nowe przepisy.

Celem reformy jest uzdrowienie systemu orzecznictwa, który od lat boryka się z problemami kadrowymi i przewlekłością postępowań. Zmiany opierają się na dwóch filarach: usprawnieniu pracy orzeczników w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych oraz doprecyzowaniu zasad korzystania ze zwolnień lekarskich (L4).

Braki kadrowe mają zniknąć

Największą bolączką ZUS był dotąd brak lekarzy orzeczników, co wydłużało czas oczekiwania na decyzje w sprawach rent czy dodatków pielęgnacyjnych. Nowe przepisy wprowadzają zachęty finansowe – wynagrodzenia lekarzy w ZUS mają wzrosnąć o ok. 25 proc., zrównując się z płacami w podmiotach leczniczych.

Co więcej, orzekać będą mogli nie tylko lekarze specjaliści. Rewolucyjną zmianą jest dopuszczenie do wydawania orzeczeń w określonych sprawach (zgodnych z kompetencjami) również:

• fizjoterapeutów,
• pielęgniarek,
• pielęgniarzy.

Szybsze decyzje – jeden lekarz zamiast komisji

Aby przyspieszyć procedury, wprowadzono zasadę jednoosobowego orzekania. Oznacza to, że zarówno w pierwszej instancji, jak i w przypadku odwołania (druga instancja), decyzję podejmie jeden lekarz, a nie jak dotychczas – trzyosobowa komisja (w II instancji).

Ważne: W sprawach szczególnie skomplikowanych Główny Lekarz Orzecznik nadal będzie miał możliwość powołania składu trzyosobowego.

Zmieni się też struktura – w oddziałach ZUS powstaną wyspecjalizowane centra orzecznicze, co ma ujednolicić i usprawnić nadzór nad wydawaniem decyzji.

Zwolnienia lekarskie: koniec z "domniemaniami"

Nowelizacja doprecyzowuje przepisy, które budziły wiele kontrowersji w sądach. Ustalono jasne zasady, kiedy pracownik traci prawo do zasiłku chorobowego.

Zasiłek stracą osoby, które w trakcie zwolnienia:

• Wykonują pracę zarobkową.
• Podejmują aktywność niezgodną z celem zwolnienia (np. wyjazd na wakacje zamiast leczenia).
• Podejmują działania przedłużające chorobę.

Jednocześnie przepisy stają się bardziej życiowe. Wykonywanie "drobnych czynności dnia codziennego", takich jak niezbędne zakupy, nie będzie podstawą do odebrania zasiłku.

Dwa etaty a choroba

Ciekawą zmianą jest podejście do osób pracujących w dwóch miejscach. Nowe regulacje dopuszczają sytuację, w której pracownik korzysta ze zwolnienia w jednym miejscu pracy, a w drugim nadal pracuje – pod warunkiem, że charakter tej drugiej pracy na to pozwala i nie jest ona sprzeczna z zaleceniami lekarskimi (np. chirurg ze złamaną nogą nie może operować, ale może prowadzić wykłady online na uczelni).

ZUS z większymi uprawnieniami kontrolnymi

Kontrole zwolnień mają być skuteczniejsze. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zyskał szersze uprawnienia do weryfikacji dokumentacji medycznej. Kontrolerzy będą sprawdzać nie tylko, czy chory przebywa w domu, ale też czy nie podejmuje działań utrudniających powrót do zdrowia. W przypadku zasiłku opiekuńczego weryfikowane będzie również, czy domownikami mogącymi zapewnić opiekę nie są inne osoby z gospodarstwa domowego.

Większość przepisów ustawy wejdzie w życie po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia.